Rouw en verlies

Leren leven met wat blijft

Verlies hoort bij het leven, hoe graag we het ook anders zouden willen. Ieder mens krijgt er vroeg of laat mee te maken. Soms komt het onverwacht en ontwrichtend, soms sluipt het langzaam binnen. Wat de vorm ook is, verlies laat sporen na. De wereld zoals je die kende verandert en wordt nooit meer precies zoals daarvoor.

Na een ingrijpende verlieservaring kun je het gevoel hebben dat je je plek kwijt bent geraakt. Alsof je opnieuw moet leren staan in een werkelijkheid die anders aanvoelt. Veranderingen en verlies zijn een natuurlijk onderdeel van opgroeien en leven. Vaak vinden opvoeders en kinderen, met steun van hun omgeving, geleidelijk hun evenwicht terug. Maar soms blijft iets vastzitten. Dan blijven emoties zich herhalen, of lijken ze je dagelijks leven en je relaties in de weg te staan. Op zulke momenten kan het helpend zijn om er niet alleen doorheen te hoeven gaan.

Rouwen is geen rechte weg en kent geen vaste tijdlijn. Het is een langzaam proces van beseffen dat het leven blijvend veranderd is. Dat wat je verloren hebt, niet meer terugkomt. Rouwen is leren leven met die werkelijkheid en met alles wat dat in je oproept. Het is ook een innerlijke beweging: je toekomst ziet er anders uit, en jij verandert mee. Verlies draag je met je mee, waar je ook gaat. Niet als iets dat opgelost moet worden, maar als iets dat een plek vraagt in jouw leven.

Binnen de rouw- en verlies behandeling is er aandacht voor bovenstaand proces dat voor iedereen anders verloopt. De nadruk ligt op hoe ieder gezinslid rouwt (want dat verschilt vaak sterk), hoe gezinsleden elkaar beïnvloeden en het herstellen of versterken van communicatie en verbinding. De behandeling helpt opvoeders en kinderen om nieuwe manieren te vinden om met een ingrijpend verlies of (meerdere) breuk ervaring(en) om te gaan, bijvoorbeeld het verlies van een familielid door overlijden, scheiding, ziekte of verlies van contact.

Wanneer is deze behandeling passend?

Rouw- en verlies behandeling voor gezinnen en/of opvoedsystemen is vooral zinvol wanneer:

Gezinsleden vastlopen in hun rouwproces
Er veel misverstanden, spanningen of afstand ontstaat
Kinderen gedragsveranderingen laten zien (angst, boosheid, terugtrekking)
Opvoeders moeite hebben om hun eigen rouw te combineren met de zorg voor hun kinderen
Het verlies het hele gezin/ systeem uit balans heeft gebracht
De balans in een nieuwe opvoedsituatie verstoord wordt door eerder doorgemaakt breuk- en verlies ervaringen van één van de gezinsleden; bijvoorbeeld bij adoptie-, pleeg-, of gezinshuiskinderen of bij de start van nieuw samengestelde gezinnen.

Hoe ziet de behandeling eruit?

Deze behandeling maakt onderdeel uit van het integratieve behandeltraject én bestaat meestal uit een combinatie van specifieke op rouw- en verliesgerichte systeemgesprekken met jou als opvoeder, therapeutische sessies met het hele gezin/systeem en deels met het kind/de kinderen apart.

Ondersteunende systeemgesprekken

In de behandeling ontstaat ruimte om stil te staan bij jouw verhaal als opvoeder en de impact op jouw gezin/systeem en de verschillende gezinsleden. Door gesprekken en gerichte oefeningen krijg je inzicht in je gevoelens, je reacties en de manier waarop jij met verlies omgaat. Je ontdekt patronen die je misschien ooit geholpen hebben om te overleven, maar die je nu mogelijk belemmeren. Vanuit dat bewustzijn kun je stap voor stap loslaten wat niet meer past, en voorzichtig bouwen aan een nieuw perspectief. Niet door het verleden achter je te laten, maar door het te verweven in wie je bent geworden. Je kunnen daarbij gebruikmaken van verschillende hulpmiddelen, zoals het in kaart brengen van je familiegeschiedenis (genogram), het verkennen van je levenslijn, en het onderzoeken van hoe je bent omgegaan met eerdere ingrijpende ervaringen.

Ook krijg je als opvoeder begeleiding in hoe je signalen van het kind kan herkennen, omdat rouw bij kinderen anders kan verlopen dan bij volwassenen, in hoe je het gesprek kan aangaan met je kind(eren) en in hoe je steun kan bieden aan je kind(eren) zonder te overvragen

Therapeutische sessies

In de therapeutische sessies met het hele gezin en /of de kind(eren) kan er gebruik gemaakt worden van spel- en creatieve activiteiten, herinneringswerk, emotie-oefeningen, ontspanningsoefeningen en rituelen. Hierbij is er aandacht voor:

Veiligheid en vertrouwen creëren: de therapeut zorgt voor een omgeving waarin de gezinsleden/het kind zich op zijn gemak voelt. Dat is essentieel, omdat mensen zich pas uiten als ze zich veilig voelen.
Rouw “vertalen” naarkindniveau: kinderen begrijpen verlies anders dan volwassenen. De therapeut helpt door uit te leggen wat er gebeurd is op een (leeftijd)passende manier, misverstanden of fantasieën te corrigeren door bijvoorbeeld schuldgevoelens weg te nemen én gevoelens herkenbaar en benoembaar te maken
Emoties helpen uiten: in plaats van alleen praten, helpt de therapeut de gezinsleden /het kind om gevoelens te laten zien via andere vormen (spel, tekenen, verhalen).
Normaliseren van reacties: de therapeut laat zien dat reacties zoals boosheid, angst, regressie of wisselend gedrag normale rouwreacties zijn.

Uitgangspunt is dat er geen “juiste” manier van rouwen is. De therapie helpt vooral om elkaar beter te begrijpen en samen verder te kunnen. Zoals treffend wordt gezegd:

‘Je kunt pas vasthouden als je het eerst hebt vastgepakt.’

(Wibe Veenbaas)

Rouw vraagt tijd, aandacht en zachtheid.

Om stil te staan bij wat pijn doet,

om te voelen wat gevoeld wil worden,

om stevigheid te vinden,

om weer op te bouwen,

en uiteindelijk het verlies te verweven in het leven.

Je hoeft dat proces niet alleen te doorlopen.