Voor het aansturen en organiseren van jezelf is het belangrijk dat het oerbrein, het emotiebrein en het denkbrein met elkaar verbonden zijn en samenwerken. Als we het brein met de 3 breinen voorstellen als een huis, dan kan je in het breinhuis met de trap omhoog en weer omlaag gaan. Zo heb je toegang tot de 3 breinen en kan je gebruik maken van alle mogelijkheden én aangeleerde vaardigheden van het brein.
Als je van binnen een veilig en kalm gevoel hebt, kunnen je breinen ("de 3 verdiepingen van het breinhuis") optimaal samenwerken. Je merkt dit doordat je lekker in je vel zit, opgewekt en ontspannen bent. Hierdoor kan je liefde geven en ontvangen én op een positieve manier samen zijn met anderen. Binnenkomende prikkels, gevoelens en gedachten kan je op een goede manier verwerken en omzetten in passend gedrag, waarbij je oog kan hebben voor wensen of gevoelens van de ander.
Onder spanning!
Als je meer spanning ervaart dan normaal en/of twijfelt of je wel veilig bent, komt de samenwerking tussen je breinen onder druk te staan. Je kan daardoor moeilijker van beneden naar boven bewegen in het breinhuis en andersom. Het brein is chaotisch. Daardoor lukt het minder goed om gebruik te maken van alle mogelijkheden en vaardigheden van de 3 verschillende breinen. Je hebt meer moeite om informatie die van buiten naar binnen komt vanuit je zintuigen (prikkels) én informatie vanuit je lichaam (gedachten, signalen vanuit de organen) op een juiste manier te verwerken. Je kan te weinig geactiveerd zijn (onderprikkeling) of te veel geactiveerd zijn (overprikkeling).
Op het moment dat je brein dit ervaart, wordt je Systeem van Veiligheid en Verbondenheid automatisch ingeschakeld. Je richt je op vertrouwde patronen en/of vertrouwde anderen om je gevoel van veiligheid te herstellen, jezelf te kalmeren en te reguleren. Zo kan je zelf of met hulp van je omgeving weer ontspannen en kunnen de breinen weer beter samenwerken.
Dak eraf!
Soms gebeurt er iets zo onverwachts of zo ingrijpends of denkt je brein dat je in gevaar bent, waardoor de spanning in het breinhuis (en lichaam) sterk oploopt. Je brein krijgt het signaal dat de situatie niet veilig is waardoor je brein en lichaam automatisch overschakelen naar een overlevingsreactie.
Dit noemen we het Systeem van Mobilisatie. Je lichaam maakt zich klaar voor actie: stresshormonen komen vrij, de bloeddruk stijgt en de spieren krijgen extra energie. Je reageert op de situatie door te pleasen, vechten, vluchten of verstijven.
Je kan vanuit deze overlevingsreactie angstig, boos of onrustig reageren naar de ander. Van binnen kan je je juist bang, onveilig of verward voelen. Alle aandacht van je brein is gericht op bescherming en veiligheid. Je denkbrein werkt op dat moment niet goed meer. Luisteren naar de ander, logisch nadenken en het sturen van gedrag en gevoelens is niet meer mogelijk. Het dak van je breinhuis gaat er even af!
Geblokkeerd!
Als een overactieve reactie geen oplossing biedt en je het gevoel hebt dat je in levensgevaar bent, kan je lichaam overschakelen naar het Systeem van Immobilisatie. Je brein en lichaam schakelen uit zelfbescherming als het ware uit om te kunnen overleven.
In het breinhuis verdwijnt de samenwerking tussen de verschillende breindelen. Je komt diep in het reptielenbrein terecht en kan geen gebruik meer maken van het emotie- of denkbrein. Aan de buitenkant kan je apathisch en onbereikbaar lijken en nauwelijks reageren (shut-down).
Soms is er sprake van dissociatie en koppel je jezelf los van gedachten, gevoelens of de omgeving. Het kan voelen alsof je er niet helemaal bij bent, alsof alles ver weg is, of alsof je op de automatische piloot functioneert. In extreme gevallen kan je lichaam zelfs tijdelijk uitvallen, bijvoorbeeld door flauw te vallen.